Slaapapneu tijdens de zwangerschap: kijk verder dan BMI

Allostatische belasting tijdens de zwangerschap

Ons lichaam past zich voortdurend aan aan fysieke en psychosociale belasting met behulp van verschillende regulatiesystemen. Wanneer deze systemen langdurig of sterk worden belast, kan de fysiologische aanpassing echter zelf een tol gaan eisen. Dit wordt allostatische belasting genoemd. Om allostatische belasting in kaart te brengen, wordt vaak gekeken naar meerdere biomarkers uit verschillende fysiologische systemen, waaronder het endocriene, cardiovasculaire, metabole en immuunsysteem. Ook tijdens de zwangerschap worden deze regulatiesystemen sterk aangesproken door de vele fysiologische veranderingen. In een recente studie van Lueth et al. werd onderzocht of verhoogde allostatische belasting vroeg in de zwangerschap samenhangt met slaapgerelateerde ademhalingsstoornissen (sleep-disordered breathing, SDB).

Twaalf biomarkers, één breder beeld 

De onderzoekers analyseerden gegevens van 1.771 vrouwen die voor het eerst zwanger waren. In het eerste trimester werd de allostatische belasting bepaald aan de hand van twaalf markers waaronder systolische en diastolische bloeddruk, BMI, totaal cholesterol, LDL, HDL, triglyceriden, insuline, nuchtere glucose, hs-CRP, creatinine en albumine. Bij vier of meer ongunstige biomarkers werd gesproken van een hoge allostatische belasting. De ademhaling tijdens de slaap werd zowel vroeg als halverwege de zwangerschap objectief onderzocht met een thuisslaaptest. Vrouwen met een hoge allostatische belasting bleken een ruim vijfmaal hogere kans op SDB te hebben tijdens de zwangerschap. Vooral de optelsom van biologische stress over meerdere systemen gaf een veel completer risicobeeld dan losse risicofactoren.

Meer dan overgewicht en BMI

Overgewicht is een bekende risicofactor voor obstructieve slaapapneu en zou een deel van het verband kunnen verklaren. Echter ook wanneer BMI buiten de score werd gehouden, bleef een hoge allostatische belastingscore samenhangen met een ongeveer 2,6 maal hogere kans op SDB. Bovendien was deze relatie vergelijkbaar bij vrouwen met en zonder obesitas. Naast lichaamsgewicht verhoogt dus ook een bredere metabole, cardiovasculaire en inflammatoire belasting het risico op slaapgerelateerde ademhalingsproblemen tijdens de zwangerschap. Onder meer bloeddruk, hs-CRP en het lipidenprofiel waren sterk geassocieerd met SDB, gevolgd door insuline, nuchtere glucose en triglyceriden.

Een wederzijdse wisselwerking

De relatie tussen SDB en allostatische belasting is waarschijnlijk bidirectioneel. SDB wordt gekenmerkt door afwijkende ademhalingspatronen, zoals apneus (een tijdelijke volledige stop van de ademhaling) en hypopneus (een tijdelijke vermindering van de ademhaling), en een verstoorde gasuitwisseling (hypoxemie ofwel een te laag zuurstofgehalte in het bloed). Dit kan leiden tot systemische inflammatie, oxidatieve stress en een verhoogde activiteit van het sympathische zenuwstelsel. Tegelijkertijd vormt een slechte slaapkwaliteit zelf een fysiologische stressor die gepaard kan gaan met een toename van inflammatie, oxidatieve stress, cortisol en insulinespiegels. Zo kan een vicieuze cirkel ontstaan: een hogere fysiologische belasting kan SDB in de hand werken, terwijl SDB die belasting verder kan versterken. SDB tijdens de zwangerschap wordt bovendien in verband gebracht met complicaties zoals zwangerschapsdiabetes en vroeggeboorte. Vroege herkenning is daarom belangrijk voor de gezondheid van zowel moeder als kind.

Vroegtijdig signaleren en ondersteunen

Het is dus zinvol om tijdens de zwangerschap breder te kijken dan alleen BMI. Door vroegtijdig aandacht te hebben voor cardiovasculaire, metabole en inflammatoire markers kan een verhoogde fysiologische belasting eerder in beeld komen. Daarnaast bieden slaap, stress, metabole gezondheid en leefstijl praktische aangrijpingspunten om de gezondheid tijdens de zwangerschap te ondersteunen.

1. Geef prioriteit aan goede slaap: houd zoveel mogelijk een vast slaap- en waakritme aan en bouw de avond bewust af. Beperk cafeïne laat op de dag, dim tijdig het licht, beperk beeldschermen vlak voor het slapen en zorg voor een rustige, donkere en koele slaapkamer. Variëren met de slaaphouding kan comfort bieden en de ademhaling ondersteunen, bijvoorbeeld een zijligging, eventueel ondersteund met een zwangerschapskussen. Bij neusverstopping kan een zoutoplossing verlichting geven.
2. Verminder de stressbelasting: bouw dagelijks momenten van herstel in. Mindfulness, ademhalings- en ontspanningsoefeningen en aangepaste prenatale yoga kunnen helpen om te ontspannen en beter te slapen.
3. Ondersteun de metabole gezondheid: kies voor een gevarieerd, onbewerkt en anti-inflammatoir voedingspatroon, rijk aan groenten, fruit, peulvruchten, volkoren granen, noten, zaden, gevogelte, vis, eitjes en gezonde vetten. Een passende gewichtstoename tijdens de zwangerschap draagt eveneens bij aan een gezonde metabole basis.
4. Zorg voor voldoende beweging en vermijd roken en alcohol. 
5. Neem signalen van slaapapneu serieus: toenemend of luid snurken, waargenomen ademstops, happen naar lucht en opvallende slaperigheid overdag zijn aanleiding om de klachten met de huisarts te bespreken en zo nodig verder te laten onderzoeken. 

Meer lezen

• Het belang van allostatische balans tijdens de zwangerschap
• Voeding als eerste stap bij zwangerschapsmisselijkheid

Bron: 

• Lueth, A.J., et al. (2024). Allostatic load in early pregnancy and sleep-disordered breathing. The Journal of Maternal-Fetal & Neonatal Medicine, 37(1), 2305680.