Enquête resultaten: Ultrabewerkte voeding (UPF)
Hoe herken jij ultrabewerkte voeding?
Resultaten BIOK-enquête
Bijna 70 deelnemers, 10 voedingsmiddelen en enkele verrassende inzichten!
Ultrabewerkte voeding, ook wel UPF (Ultra-Processed Food) genoemd, krijgt steeds meer aandacht. Maar wat verstaan we er precies onder? En hoe bepalen we of een voedingsmiddel gezond of ongezond is?
We vroegen het aan onze deelnemers. Ze deelden hun mening over ultrabewerkte voeding en beoordeelden tien verschillende voedingsmiddelen aan de hand van productfoto's, ingrediëntenlijsten en voedingswaardetabellen.
DEEL 1. Hoe kijken we naar ultrabewerkte voeding?
Hoe zou jij ultrabewerkte voeding definiëren?
Uit de antwoorden op deze open vraag kwamen verschillende terugkerende kenmerken naar voren:
- Voedingsmiddelen met een lange ingrediëntenlijst.
- Producten met veel additieven, E-nummers of kunstmatige ingrediënten.
- Voeding die meerdere industriële bewerkingsprocessen heeft ondergaan.
- Producten die ver afstaan van hun oorspronkelijke, natuurlijke vorm.
- Voeding met ingrediënten die men niet in de eigen keuken zou gebruiken.
Sommige deelnemers koppelen ultrabewerking rechtstreeks aan ongezondheid, terwijl anderen vooral naar het productieproces kijken.
Opvallend: er bestaat duidelijk geen eensgezindheid over wat ultrabewerkte voeding precies is.
Gebruik je een classificatiesysteem of app om voeding te beoordelen?
| Antwoord | Aantal |
|---|---|
| Nee | 49 |
| Voedingsapp, zoals E-nrs of Yuca | 12 |
| Nutri-Score | 6 |
| Andere antwoorden | 7 |
De meeste deelnemers gebruiken geen specifiek classificatiesysteem of voedingsapp. Ze vertrouwen vooral op hun eigen kennis en beoordeling.
Is bewerkte voeding per definitie ongezond?
| Antwoord | Percentage |
|---|---|
| Ja | 33,3% |
| Nee | 10,1% |
| Dat hangt af van het voedingsmiddel | 55,1% |
| Weet ik niet | 1,4% |
Een meerderheid vindt dus dat de gezondheidswaarde afhankelijk is van het specifieke voedingsmiddel.
Toch beschouwt één op de drie deelnemers bewerkte voeding per definitie als ongezond.
Waarop baseer je je om te bepalen of voeding gezond is?
| Beoordelingscriterium | Percentage |
|---|---|
| Ingrediëntenlijst | 89,9% |
| Additieven/E-nummers | 73,9% |
| Mate van bewerking | 65,2% |
| Biologisch of niet | 65,2% |
| Hoeveelheid suiker | 56,5% |
| Soort vet | 53,6% |
| Vezelgehalte | 18,8% |
| Hoe natuurlijk het product eruitziet | 15,9% |
| Eiwitgehalte | 13,0% |
| Hoeveelheid vet | 13,0% |
| Nutri-Score | 11,6% |
| Calorieën | 7,2% |
Bijna 90% kijkt dus naar de ingrediëntenlijst!
Onze deelnemers lijken dus vooral te kijken naar wat er aan een voedingsmiddel wordt toegevoegd en hoe het wordt geproduceerd.
Is ultrabewerkte voeding een belangrijke oorzaak van obesitas en diabetes?
| Antwoord | Percentage |
|---|---|
| Ja, in belangrijke mate | 49,3% |
| Ja, maar het is één van meerdere oorzaken | 50,7% |
| Nee | 0% |
| Weet ik niet | 0% |
Alle deelnemers zien ultrabewerkte voeding als minstens één van de mogelijke oorzaken van de huidige obesitas- en diabetesepidemie. Ongeveer de helft beschouwt UPF als een belangrijke oorzaak, terwijl de andere helft het als één van meerdere oorzaken ziet.
DEEL 2. Hoe beoordelen we tien voedingsmiddelen?
De deelnemers kregen tien voedingsmiddelen te zien, telkens met hun ingrediëntenlijst en voedingswaardetabel.
Bij ieder product moesten ze beoordelen of het volgens hen ultrabewerkt was en hoe gezond ze het vonden op een schaal van 1 tot 5.
Welke producten beschouwen we als ultrabewerkt?
| Voedingsmiddel | Ja | Nee | Twijfel |
|---|---|---|---|
| Naturel yoghurt | 3% | 84% | 13% |
| Rode bieten wrap | 88% | 1% | 10% |
| Ontbijtgranen | 26% | 48% | 26% |
| Plantaardige haverdrink | 64% | 20% | 16% |
| Stukjes ananas | 14% | 75% | 10% |
| Diepvriesspinazie | 3% | 90% | 7% |
| Groenteburger | 90% | 1% | 9% |
| Biologische artisanale pizza | 78% | 6% | 16% |
| Biologische tomatensoep | 38% | 41% | 22% |
| Linzencrackers | 32% | 54% | 14% |
Hoe gezond vinden we deze voedingsmiddelen?
De deelnemers gaven ieder product een score van 1 (zeer ongezond) tot 5 (zeer gezond).
| Voedingsmiddel | Gemiddelde score |
|---|---|
| Naturel yoghurt | 3,75 / 5 |
| Rode bieten wrap | 1,99 / 5 |
| Ontbijtgranen | 3,10 / 5 |
| Plantaardige haverdrink | 2,71 / 5 |
| Stukjes ananas | 3,54 / 5 |
| Diepvriesspinazie | 4,30 / 5 |
| Groenteburger | 2,01 / 5 |
| Biologische artisanale pizza | 2,20 / 5 |
| Biologische tomatensoep | 2,99 / 5 |
| Linzencrackers | 3,23 / 5 |
Enkele opvallende resultaten
De groenteburger: groenten, maar toch ongezond?
Maar liefst 90% beschouwt de groenteburger als ultrabewerkt. Met een gemiddelde gezondheidsscore van 2,01 op 5 behoort hij bovendien tot de minst gezond beoordeelde producten.
De rode bieten wrap: een gezond imago is niet voldoende.
Ondanks de aanwezigheid van groenten in de productnaam beschouwt 88% deze wrap als ultrabewerkt. Met een score van 1,99 op 5 krijgt hij zelfs de laagste gemiddelde gezondheidsbeoordeling.
Diepvriesspinazie: de duidelijke winnaar.
90% beschouwt diepvriesspinazie niet als ultrabewerkt. Bovendien krijgt dit product met 4,30 op 5 de hoogste gezondheidsscore.
Biologische tomatensoep: de grote twijfel!
Bij dit product zijn de meningen vrijwel perfect verdeeld:
- 38% zegt ultrabewerkt.
- 41% zegt niet ultrabewerkt.
- 22% twijfelt.
Ook de gezondheidsscore van 2,99 op 5 ligt vrijwel exact in het midden.
Ontbijtgranen en linzencrackers: minder vanzelfsprekend dan gedacht.
Ook bij deze producten blijken de meningen behoorlijk verdeeld. De antwoorden laten zien dat het niet altijd eenvoudig is om een product op basis van zijn ingrediënten en voedingswaarde in te delen.
DEEL 3. Wat bepaalt uiteindelijk onze beoordeling?
Welke eigenschap van een voedingsmiddel bepaalt het sterkst of je het gezond of ongezond vindt?
Uit de antwoorden op deze open vraag komen vijf belangrijke thema's naar voren:
- Ingrediënten en additieven
Veel deelnemers hechten belang aan een korte, herkenbare ingrediëntenlijst. Vooral kunstmatige toevoegingen, bewaarmiddelen en smaakversterkers worden kritisch bekeken. - Natuurlijkheid en versheid
Verse, pure en minimaal bewerkte voedingsmiddelen krijgen vaak de voorkeur. - Suiker- en vetgehalte
Toegevoegde suikers, het soort vet en geraffineerde ingrediënten spelen eveneens een belangrijke rol. - Biologische oorsprong
Verschillende deelnemers beschouwen biologische teelt als een belangrijk criterium bij hun beoordeling. - Mate van bewerking
Voor sommige deelnemers is vooral de mate waarin een product afwijkt van zijn oorspronkelijke vorm doorslaggevend.
Wat leren we uit deze enquête?
1. De ingrediëntenlijst is koning
Bijna 90% van de deelnemers baseert zijn beoordeling op de ingrediëntenlijst. Additieven, biologische oorsprong en de mate van bewerking spelen eveneens een belangrijke rol.
2. Ultrabewerkt wordt vaak met ongezond geassocieerd
Producten die door veel deelnemers als ultrabewerkt worden beschouwd, krijgen doorgaans ook lagere gezondheidsscores.
Dat roept een interessante vraag op: is die associatie altijd terecht?
3. De grens tussen bewerkt en ultrabewerkt is niet altijd duidelijk
Vooral bij biologische tomatensoep, ontbijtgranen en linzencrackers lopen de meningen sterk uiteen.
De enquête laat zien dat het beoordelen van voedingsmiddelen minder vanzelfsprekend is dan het op het eerste gezicht lijkt.
Wil je meer weten over ultrabewerkte voeding?
Wat bepaalt nu precies of een voedingsmiddel ultrabewerkt is? Welke rol spelen industriële processen en additieven? En wat zegt de wetenschap over de gevolgen voor onze gezondheid?
Tijdens onze masterclass over ultrabewerkte voeding op zaterdag 24 oktober gaan we dieper in op deze vragen en ontdekken we waarom de werkelijkheid vaak genuanceerder is dan een eenvoudige indeling in gezond of ongezond.
Schrijf je in voor onze masterclass en ontdek het zelf!
Deze enquête werd ingevuld door 69 deelnemers. De resultaten weerspiegelen hun persoonlijke meningen en beoordelingen en zijn niet noodzakelijk representatief voor de algemene bevolking. De toegekende gezondheidsscores en UPF-beoordelingen zijn geen objectieve voedingskundige classificaties.