Metabole link tussen slaapgebrek en overgewicht

Metabole link tussen slaapgebrek en overgewicht
Artikel
Thema
Kinderen
Vrouw
Man
50+
Auteur
Van Bladel Ilse
Indicaties
Beroerte
Diabetes
Hart- en vaatziekten
Hypertensie
Insulineresistentie
Leptineresistentie
Obesitas
Omgevingsfactoren
Beweging
Leefstijl
Voeding
Enkel voor leden
Nee
Artikel aanraden in Kenniscentrum
Uit

Een gebrek aan slaap is een risicofactor voor obesitas en meer

Nachtdiensten, onregelmatige werktijden en het gebruik van computer, telefoon en kunstlicht tot laat op de avond of in de nacht, kunnen bijdragen aan aanhoudende slaapstoornissen. Tel daarbij op: een steeds sterkere sedentaire leefstijl, de consumptie van meer calorierijk en ongezond voedsel – dat is hét recept voor een toename van mensen met obesitas. Obesitas gaat gepaard met chronische ziekten zoals hypertensie, beroerte, dyslipidemie, diabetes type 2, psychosociale problemen, slaapapneu en kanker. Ook is er een hoger sterfterisico onder mensen met een BMI van meer dan 30.

Een verstoord insuline- en leptinemetabolisme

Onderliggende mechanismen die ervoor zorgen dat chronisch onvoldoende slaap het risico op onder meer cardiometabole ziekten vergroot, zijn onder meer verstoringen in het metabolisme van insuline, leptine en melatonine. Slaapproblemen verstoren, aldus Ness, de orexogene hormonale signalering en verslechteren het glucosemetabolisme. Ook de functie van adipocyten wordt aangetast. Dit zorgt voor een abnormaal verhoogd aantal vrije vetzuren gedurende de nacht en in de vroege ochtend, een afname van de insulinegevoeligheid en een verminderde intracellulaire insulinesignalering.

Vetstapeling door een gebrek aan slaap

Vetstapeling en moeilijk kunnen afvallen, kunnen dus het gevolg zijn van te weinig slaap. Dat wil zeggen, minder dan 7 uur per nacht. Hierdoor raken adipocyten ontregeld en is er meer kans op leptineresistentie. Met een steeds grotere toename van het aantal diabetici, neemt overigens ook de vraag naar medicatie toe. Zoals Ozempic, een inspuitbaar medicament dat gewichtsverlies bevordert. De productie van medicatie kan tijdrovend zijn en voorraden zijn niet altijd toereikend. Dat is een extra risico. En reden te meer om te zorgen voor voldoende slaap om zo de insuline- en leptinegevoeligheid efficiënt te houden. We lichten een aantal onderliggende mechanismen toe.

De rol van adipocyten in ons metabolisme

Adipocyten absorberen en slaan overtollige energie na de maaltijd op en geven opgeslagen vetzuren vrij als dat nodig is om aan de energiebehoefte van het lichaam te voldoen. Adipocyten reageren op de toename van insuline na de maaltijd. Door slaapgebrek kan er sprake zijn van een veranderde energiehomeostase en verhoogde vetophoping (TAG en cholesterol) in vetweefsel. Dit kan leiden tot overgewicht of obesitas met een laaggradige ontsteking van adipocyten. Het veranderde vetzuurmetabolisme in adipocyten en de overmatige TAG-opslag (triacylglycerol) leiden tot disfunctie van vetweefsel en meer lipidperoxidatie.

Vetweefsel scheidt leptine uit

Op basis van het vetgehalte van het vetweefsel wordt het hormoon leptine uitgescheiden door adipocyten. Het hormoon leptine is primair een eetlustregulerend hormoon. Het bindt zich aan leptinereceptoren in het celmembraan van de hypothalamus en reguleert orexigene ofwel eetlustregulerende neuronen, zoals neuropetide Y, Agouti-related peptide en pro-opiomelanocortin in de hypothalamus. Als verzadigingshormoon zorgt het bijvoorbeeld voor het signaal dat we verzadigd zijn. Het verzadigingssignaal naar de hersenen reguleert de voedselinname om de energiehomeostase te behouden.

Leptineresistentie draagt bij aan obesitas

Een overmatige ophoping van vet in het vetweefsel stimuleert een abnormale uitscheiding van leptine. Leptine dat zich vervolgens in de bloedbaan bevindt, gebruikt transporters om de bloed-hersenbarrière (BBB) ​​te kunnen passeren. Is er teveel leptine dan kunnen de transporters verzadigd raken, kan er een tekort zijn aan receptoren of aan signalering in de hypothalamus. Leptineresistentie leidt tot overmatige voedselinname en minder energieverbruik en vervolgens obesitas.

Melatonine als hoofdregulator van de slaap-waakcyclus

Melatonine is de hoofdregulator van de slaap-waakcyclus; het wordt uitgescheiden door de epifyse in een patroon dat het circadiaanse ritme wordt genoemd. Het is een krachtige antioxidant met ontstekingsremmende eigenschappen. Melatonine speelt ook een vitale rol bij de hormonale regulatie en het energiemetabolisme, inclusief de leptinesignalering en -secretie. Een verstoring van het circadiaanse ritme schaadt de melatonine- en cortisolspiegels en leidt tot een ontregeling van de eetlust. Melatonine vermindert de proliferatie van pre-adipocyten en verhoogt de thermogenese van adipocyten en de mitochondriale biogenese. Regelmatige melatonine- en leptinespiegels zijn ook essentieel om het schildkliermetabolisme te reguleren. Van leptine en melatonine wordt ook gemeld dat ze een significante invloed hebben op de voortplanting, aldus Ness et al.

Al bij al, kan het complexe samenspel van hormonen dus sterk worden beïnvloed door omgevingsfactoren, zoals slaapgebrek. Met tal van mogelijke ontregelingen in het lichaam van dien.

Blijf op gewicht met voldoende slaap!

Preventie van zwaarlijvigheid en dus ook obesitas is dus niet enkel een verhaal van gezonde voeding, maar ook voldoende slaap is dus een krachtige mediator. We hebben het dan over 7 tot 8 uur slaap per nacht. Vier opeenvolgende korte nachten met minder dan 6 uur slaap zijn al voldoende om gewichtsproblemen te initiëren. Even bijslapen in het weekend, zoals we vaak denken, is dan ook niet voldoende om de adipocytenfunctie te herstellen. En biedt geen soelaas voor de langere termijn.

Gezondheidswinst bereiken we door zo veel mogelijk factoren mee te nemen in onze aanpak. Zoals voeding, voldoende beweging, stressreductie en een regelmatige en ongestoorde nachtrust van minimaal 7 tot 8 uur. Het BIOK hanteert een integraal perspectief in alle opleidingen en workshops en geeft aandacht aan het geheel van omgevingsfactoren waarop we invloed kunnen uitoefenen. 

Referenties

  • Ness, K.M. et al. (2019). Four nights of sleep restriction suppress the postprandial lipemic response and decrease satiety. Patient-oriented and epidemiological research, 60(11), p1935-1945
  • Revista Pesquisa. (2015). Connection between sleep and hunger, 230
  • Suriagandhi, V., Nachiappan, V. (2022). Protective effects of melatonin against obesity -induced by leptin resistance. Behavioural Brain Research, 417