Kinderen met ADHD? Pas op met fructose!

Kinderen met ADHD? Pas op met fructose!
Artikel
Thema
Kinderen
Auteur
Ilse van Bladel
Indicaties
ADHD
Fructose-intolerantie
Omgevingsfactoren
Voeding
Energie
Enkel voor leden
Nee
Artikel aanraden in Kenniscentrum
Uit

Verband tussen ADHD en suikerinname

Gedragsstoornissen, waaronder Attention Deficit Hyperactivity Disorder ofwel ADHD, bipolaire stoornis en agressief gedrag, komen steeds vaker voor. Wereldwijd treft ADHD tussen de 2% en 7% van de kinderen, en in de Verenigde Staten is dit zelfs 10%. ADHD wordt veroorzaakt door een samenspel van genetische, neurobiologische en omgevingsfactoren. In dit artikel belichten we de invloed van een hoge suikerconsumptie op ADHD. Zowel inname van fructose, een bestanddeel van suiker en fructose-glucosestroop (HFCS), en de fructosemetaboliet urinezuur verhogen het risico op ADHD.

Fructose stimuleert ‘foerageergedrag’

Fructose blijkt, aldus Johnson et al., een evolutionair overlevingspad te activeren dat foerageergedrag - het zoeken en vinden van voedsel - en de opslag van energie als vet stimuleert. Een bescheiden inname helpt bijvoorbeeld om wat vet op te slaan ter bescherming tegen een voedseltekort of hongersnood. Het huidige grote aanbod aan bewerkt en calorierijk voedsel en kunstmatig gezoete dranken, rijk aan fructose of fructose-glucosestroop, zorgt echter voor een hoge inname van suiker en HFCS. Met als gevolg een hyperactieve foerageerreactie gepaard met meer hunkering, impulsiviteit, het nemen van risico's en agressie. Er ontstaat als het ware een ‘overdrive’. Dit stimuleert ADHD, bipolaire stoornissen en agressief gedrag.

Fructose was van oudsher ideaal voor de opslag van energie

Een bescheiden inname van bijvoorbeeld fruit of honing is bij dieren bedoeld om fysieke mechanismen te stimuleren waardoor ze dus beter beschermd zijn tegen voedseltekorten. Zo stimuleert fructose de inname van voedsel en water, verhoogt het de opslag van energie (vet en glycogeen), induceert het insulineresistentie waardoor de glucoseafgifte aan de hersenen toeneemt, verhoogt het de bloeddruk en vermindert het het verlies van natrium. Ook beschermt een kleine hoeveelheid fructose tegen hypoxie door verlaging van de mitochondriale activiteit en verbetert het de glycolyse. Het stimuleert tenslotte de aangeboren en adaptieve immuniteit.  Fructose is dus de ideale brandstof voor het opslaan van energie, in tegenstelling tot glucose dat voornamelijk wordt gebruikt voor onmiddellijke energieproductie. Deze in de basis beschermende mechanismen, worden dus overactief naarmate er meer fructose wordt ingenomen.

Op termijn veranderingen in de dopaminesignalering

Nog een ander mechanisme speelt een rol. Inname van suiker verhoogt tevens acuut het dopamineniveau. Na verloop van tijd kan dit leiden tot een verminderd aantal dopaminereceptoren D2 en tot een vermindering van extracellulair dopamine. Dit zorgt voor desensibilisatie van de dopaminesignaleringsas. Deze effecten lijken dus niet te wijten aan de acute effecten van suiker, maar doen zich in de loop van weken tot maanden voor bij een chronisch verhoogde en intermitterende suikerinname. Kinderen met ADHD hebben dan ook de behoefte aan meer suiker dan andere kinderen omdat hun lichaam de dopamine-deficiënte toestand probeert te corrigeren. Een overmatige suikerinname kan leiden tot een suikerverslaving en verhoogt het risico op obesitas. Deze kinderen blijken tevens iets hogere urinezuurspiegels te hebben, als gevolg van deze verhoogde suikerinname. Ook verhoogd urinezuur is in verband gebracht met onder meer agressief gedrag.

Gevoeligheid voor verslaving

De dopamine-deficiënte toestand verklaart tevens waarom behandelingen die de dopaminegehalten in de nucleus accumbens verhogen, zoals amfetamine en methylfenidaat, de symptomen direct verbeteren. Wanneer er echter sprake is van een desensibilisatie of downregulatie van de D2-receptor kunnen deze medicijnen tevens verslaving veroorzaken. Dit probleem werd ook gezien bij behandeling van narcolepsie met het medicijn modafinil, dat extracellulair dopamine verhoogt. Ook kunnen dopaminereceptoragonisten bijvoorbeeld leiden tot gokken en verslavend gedrag bij personen met de ziekte van Parkinson. De verminderde dopaminesignalering wordt ook gezien bij beloningsdeficiëntiesyndromen die verband houden met voedsel- of drugsverslaving, en bij obesitas.

Suiker en fructose-inname tips

In alle gevallen is het verminderen van de suikerconsumptie een belangrijke interventie. Zeker bij jonge kinderen (< 7 jaar) die het meest vatbaar zijn voor het ontwikkelen van ADHD. ADHD wordt ook nog eens geassocieerd met verminderde schoolprestaties, asociaal gedrag en drugsverslaving, waardoor deze interventie verreikend kan zijn.

  • Er zijn geen specifieke richtlijnen voor de inname van fructose; tussen de 30-50 gram wordt over het algemeen nog als aanvaardbaar geacht.
    (Biochemisch gezien ligt de grens op 25 gram / dag, de hoeveelheid die de lever kan verwerken. Kinderen en volwassenen met fructose-malabsorptie (bijv. SIBO) beperken best de fructose-inname tot 10 - 15 gram per dag)
    Kinderen nemen het beste geen producten waaraan suiker of fructose is toegevoegd.
  • Vermijd bewerkte producten zoals koek, snoep, repen, fris- en sportdrank, toetjes, aanmaaksiroop, vruchtensap, sausjes en ontbijtgranen.
  • Vervang fabrieksbrood vol toevoegingen - ook granen bevatten fructose – door zuurdesembrood met bijvoorbeeld een notenpasta of een groentetapenade.
  • Vermijd kunstmatige zoetstoffen zoals aspartaam en sucralose.
  • Haal fructose met name uit een brede variëteit aan groenten en, bij fructose-intolerantie, beperkt uit fruit.
  • Vervang suikerrijke fruitsappen, frisdranken door water, zelfgemaakte soep of kruidenthee. Lees ook het artikel: Wat is het beste? Fruit of 100% vruchtensap? Tien concrete richtlijnen.
  • Vervang de commerciële energiedrankjes door zelfgemaakte boostende drankjes: Natuurlijke pepdrankjes geven studenten de nodige opkikker
  • Vervang de suikerrijke tussendoortjes door een handje noten, een verse kom soep of wat rauwe snoepgroenten. Krik vet- en vezelinname bij kinderen op met noten.
  • Nog meer tips over gezonde voeding voor kinderen? Dit kun je nalezen in de BIOK-publicatie: Publi 03 - Kinderen en gezonde voeding.

Referenties

  • Johnson, R.J. et al. (2021). Fructose and uric acid as drivers of a hyperactive foraging response: a clue to behavioural disorders associated with impulsivity or mania? Evolution and Human Behavior, 42(3): 194-203
  • Johnson, R.J. et al. (2011). Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder: is it time to reappraise the role of sugar consumption? Postgraduate Magazine, 123(5): 39-49