Citrusvruchten. Het zit 'm in de schil

citrusvruchten
Artikel
Voedingsgroep
A3 - Fruit
Thema
Kinderen
Vrouw
Man
50+
Actieve stoffen
Omgevingsfactoren
Voeding
Enkel voor leden
Nee

Anatomie van de citrusvruchtschil

De buitenste was van een citrusvrucht noemt men het flavedo, terwijl de meestal dikkere witte schil de naam albedo draagt. Het albedo is typische bitter en wordt meestal niet geconsumeerd, terwijl de buitenste schil niet bitter is en toch een sterke citrussmaak heeft.

Citrus en de allereerste epidemiologische studie

Als scheepsarts zocht James Lind in 1746 naar een oplossing voor scheurbuik (‘scorbuut’). Hiertoe voerde hij een experiment uit met twaalf zeelieden, die hij verdeelde in zes groepen. De telkens twee zeelieden die cider, vitriol, azijn, zeewater of muskaatnoten hadden gekregen, toonden geen verbetering. De twee varensgasten die twee sinaasappelen en een citroen kregen, waren zodanig verbeterd dat ze het werk konden hervatten.

In 1932 werd ascorbinezuur (vitamine C) ontdekt als werkzame stof tegen scheurbuik. Sindsdien beschouwt men citrusvruchten als rijk aan vitamine C, wat niet onjuist is maar evenmin helemaal terecht. Tal van andere voeding bevat meer vitamine C, zoals acerolakersen, rozebottels, rode pepers en paprika, guaves, jonge wilgenbladeren, zwarte bes, tijm, peterselie, spinazie, sommige kolen, broccoli, perziken en nog vele andere vruchten en groentes.

Enkele gezondheidsaspecten van citrus

Slechts in enkele studies werd het verband onderzocht tussen citrusvruchten exclusief en gezondheid. Zo vond men een verminderd risico op beroertes en bescherming tegen slokdarm- en mondkankers. Het verhoogt tevens de antioxidanten in het bloed.

Opgelet: grapefruit kan het risico op borstkanker verhogen omdat het de oestrogeenproductie bij vrouwen verhoogt.

Flavonoïden

Flavonoïden zijn een groepsnaam voor bepaalde chemische verbindingen die in planten voorkomen. De naam komt van het Latijnse flavus (geel). Het zijn veelal stoffen die inderdaad kleur, maar ook smaak geven aan planten, in het bijzonder aan de bloemen en vruchten.

Enkele citrusflavonoïden en hun gezondheidsaspecten

Een drietal specifieke citrusflavonoïden staan al ettelijke jaren in de belangstelling van de voedingswetenschappen: hesperidine/hesperetine, naringine en nobiletine. Hoewel ze nog niet vaak bij mensen uitgetest zijn, wijzen cel- en dierexperimenten op een aantal interessante geneeskundige eigenschappen:

Hesperidine 

  • Het meest voorkomende flavonoïd in citrusvruchten, ontdekt in 1827
  • Meest onderzocht
  • Versteviging van de bloedvatwanden
  • Werkzaam tegen nachtkrampen, pijn in de ledematen, oedeem in de benen (humane experimenten)
  • Antiarteriogeen
  • Cholesterolverlagend
  • Bloeddrukverlagend
  • Chemopreventief bij darmkanker
  • Ontstekingsremmend
  • Andere eigenschappen: antibacterieel, antischimmel, antiviraal, antifertiliteit, anticarcinogeen, antibloedstolling, UV-beschermend, antioxidant, pijnstillend...

Naringine 

  • Zit veel in grapefruit
  • Cholesterolverlagend
  • LDL-verlagend (LDL = vetdruppeltjes in het bloed waarmee ook cholesterol getransporteerd wordt)
  • Stimulering van de beendergroei; bescherming tegen osteoporose
  • Antibacterieel: onderzoekers hebben naringine met succes uitgetest op bacteriën (en gisten) die ontstekingen aan het tandvlees kunnen veroorzaken.
  • Antioxidant
  • Bescherming van mitochondriën

Nobiletine en tangeretine (Citrus tangerina en andere, meer exotische citroenen)

  • Beter biobeschikbaar dan andere bekende flavonoïden
  • Stimulering van ontgiftingsenzymen in de lever
  • Remming van deling van kankercellen
  • Ontstekingsremmend
  • Verbetering van geheugen

Limonoïden

Limonoïden zijn terpenen die de etherische oliën van citrusvruchten karakteriseren. Ook zij hebben een aandeel in de bittere smaak van sommige citrusvruchten. De stoffen hebben een cholesterolverlagende, anticarcinogene en antivirale werking.

In welke deel van de vrucht zitten de meeste flavonoïden? 

Hierop bestaat geen eenduidig antwoord. Omdat de schil minder water houdt, zou men onmiddellijk denken dat het rijker is aan nutriënten. Echter verschilt dit van nutriënt tot nutriënt en van plant tot plant. Zo is de schilconcentratie van vitamine C wel dubbel zo hoog als in het vruchtvlees. Nobiletine en tangeretine bevinden zich ook vooral in de schil. Hesperidine en naringine zitten hoofdzakelijk in het albedo van de schil.

Er wordt dus heel wat gemist wanneer men de schil negeert! Als algemene regel: gebruik zoveel mogelijk delen van een plant in de keuken. Hierdoor verhoogt men de diversiteit aan nutriënten in de voeding, wat steeds een pluspunt is.

Opname van deze flavonoïden 

Een goede darmflora is essentieel voor een voldoende opname van flavonoïden. Darmbacteriën verwerken het flavonoïde, waardoor deze beter opneembaar wordt. Met schat dat slechts 3 à 5% van naringine en hesperidine door het lichaam opgenomen wordt. Deze lage opneembaarheid is typisch voor flavonoïden, al blijkt nu wel dat de opneembaarheid van nobiletine en tangeretine veel beter is.

Grapefruit en geneesmiddelen 

Men leest het op bijsluiters van sommige geneesmiddelen: “Eet geen grapefruit en drink geen grapefruitsap”, bij wat wel en niet mag bij het nemen van het betreffende geneesmiddel. Iets meer dan tien jaar geleden heeft men gevonden dat grapefruit de biologische beschikbaarheid van geneesmiddelen kan verhogen, waardoor de effecten (en bijwerkingen) van het geneesmiddel vergroot worden.

Vele geneesmiddelen worden verwerkt in de lever, zodat ze onmiddellijk uit het lichaam afgevoerd worden. Hierdoor is maar een klein percentage van het geneesmiddel beschikbaar om zijn rol uit te voeren. Grapefruit is een sterke rem voor één van de vele enzymen die voor deze eliminatie zorgen. Wisselwerkingen met meer dan 25 geneesmiddelen heeft men ondertussen gevonden; in sommige gevallen wordt ook het effect van een geneesmiddel verlaagd.

Chemische bestrijdingsmiddelen

Afgezien van het gebruik van bestrijdingsmiddelen tijdens de teelt, krijgen citrusvruchten ook een nabehandeling met schimmelwerende stoffen. In sommige groente- en fruitafdelingen van supermarkten wordt zelfs geadviseerd de schil niet te consumeren. De meeste mensen zijn daarvan dan ook op de hoogte. Een inspectie van 240 staalnames vond uit dat de meeste stalen meerdere resten van pesticiden bevatten. Nog straffer, men vond dat vele stalen twee naoogstbehandelingen van verschillende antischimmelproducten hadden gekregen! Het is een listige manier om onder de sproeinormen te blijven. De waarde van de afzonderlijke producten blijft onder de norm, maar opgeteld geven de twee producten samen wel dubbel zoveel residuen op het fruit!

Het schillen van niet-biologische citrusvruchten blijkt zeer nodig: 85-90% van de fungiciden blijven in de schil achter. Van de 24 biologische stalen waren vier in overtreding met de Zwitserse norm. Vermoedelijk ging het niet om kwaad opzet omdat de residuen nog steeds erg laag waren. De besmetting kon afkomstig zijn van niet-biologische stalen en mogelijk waren er zelfs stalen omgewisseld.

Enkele orthomoleculaire tips

  • Gebruik enkel biologisch geteelde vruchten. Alle pesticiden zitten vooral op de buitenkant van de schil.
  • Limoenschillen hebben een fijner en beter aroma dan citroenschillen. Citrusschilletjes maak je door uiterst smalle reepjes (‘julienne’) van de buitenste schil te snijden. Ze kunnen zowel vers als gedroogd gebruikt worden.
  • De schillen van citroen of sinaasappel kunnen ook gebruikt worden om enkele kruidnagels op vast te prikken en zo gemakkelijk te verwijderen na de bereiding van een warme rode wijn (glühwein), een kruidenthee, een curryschotel of marinades.
  • Bij recepten waar citroengras gebruikt wordt kan citroenschil als alternatief dienen. Het is het beste hulpmiddel maar de levendige smaak van citroengras kan niet geëvenaard worden.
  • Je kan al in de vroege morgen genieten van de weldaden van de citrusvrucht door de schilletjes in de muesli te vermengen.
  • Sinaasappelthee met steranijs
  • Ingemaakte citroenen zijn zeer handig en geven een extra toets aan tajine’s (Marokkaanse stoofschotels), gegrilde gerechten en stoofschotels met kokosmelk
  • Bewaar een grote hoeveelheid paddenstoelen op olijfolie, citroenschilletjes, tijm en laurier
  • Warme citrusdrank op basis van rode wijn, citroenschil, citroenschijf, kaneel, muskaatnoot, kruidnagels en honing

Referenties

  1. Dresser GK, Bailey DG. The effects of fruit juices on drug disposition: a new model for drug interactions. Eur J Clin Invest. 2003; 33(suppl.2):10-16
  2. Kanaze FI, Bounartzi MI et al. Pharmacokinetics of the citrus flavanone aglycones hesperetin and naringenin after single oral administration in human subjects. Eur J Clin Nutr. 2007; 61:472-477
  3. Nakajima A, Yamakuni T et al. Nobiletin, a Citrus Flavonoid That Improves Memory Impairment, Rescues Bulbectomy-Induced Cholinergic Neurodegeneration in Mice. J Pharmacol Sci. 2007; 105:122-126
  4. Nogata Y, Sakamoto K, Shiratsuchi H et al. Flavonoid composition of fruit tissues of citrus species. Biosci Biotechnol Biochem. 2006; 70(1):178-192
  5. Ortelli D, Edder P, Corvi C. Pesticide residues survey in citrus fruits. Food Additives and Contaminants. 2005; 22(5):423-428
  6. Tsui VWK, Wong RWK, Rabie A-BM. The inhibitory effects of naringin on the growth of periodontal pathogens in vitro. Phytother Res. 2007; onlinepublicatie (DOI: 10.1002/ptr.2338)
  7. Wall T. Methoxlated flavones, a superior cancer chemopreventive flavonoid subclass? Semin Cancer Biol. 2007; 17:354-362
  8. Wong RWK, Rabie ABM. Effect of naringin on bone cells. J Orthop Res. 2006; 24:2045-2050
  9. Rossi M, Garavello W et al. Flavonoids and risk of squamous cell esophageal cancer. Int J Cancer. 2007; 120(7):1560-4