Welke factoren verklaren seizoensgebonden gewichtsverschillen bij kinderen?

Kinderen aan de zee
Artikel
Thema
Kinderen
Levensstijl
Sport
Voeding
Auteur
Els Cornelis
Indicaties
Obesitas
Enkel voor leden
Nee

Obesitas bij kinderen is een veel voorkomend wereldwijd probleem.

Van invloed zijn genetische en epigenetische factoren als eetpatroon waarbij onder meer hoge fructose inname (light-en frisdranken, fruitsap, snacks, industriële voeding,…) en voeding met hoge glycemische index/belasting . Daarnaast zijn er ook actoren zoals balans tussen sedentair gedrag en fysieke activiteit, stress- en milieufactoren die doorslaggevend zijn.

Omdat obesitas een multifactorieel probleem is, werd ook de duur van de slaap in rekening gebracht. Deze slaapduur bleek omgekeerd evenredig met de mate aan aanwezig vetweefsel bij het kind, onder meer door een gewijzigde balans tussen ghreline (hongerhormoon) en leptine (verzadigingshormoon) aanmaak.

De schoolmaanden lijken, alhoewel doorgaans geen ideale omgeving voor een goed evenwicht tussen energie inname en energieverbruik, toch enige obesitasbescherming te bieden.
Het wegvallen van structuur rond maaltijden en slaappatroon tijdens de zomer blijkt hier veel mee te maken. Deze uitkomsten tonen nogmaals het belang aan van respecteren van het circadiaans ritme (vertering, slaap), in combinatie met voeding dat voldoet aan lage glycemische belasting en blijvende aandacht-ook tijdens de zomer- voor voldoende fysieke activiteit.

Obesitas bij kinderen tijdens de zomermaanden

Figuur: Weergave van de factoren betrokken bij het verklaren van de seizoensgebonden verschillen in gewichtstoename bij kinderen, alhoewel het startgewicht van het kind zeker ook een rol speelt.

Mogelijke verklaringen voor seizoensgebonden verschillen in gewicht bij kinderen wereldwijd

  • Slaapduur is omgekeerd evenredig met kinderovergewicht: Onder 8- tot 11-jarigen, resulteert experimenteel gemanipuleerde slaapvermindering (waarbij kinderen gedurende één week, één uur later dan het gewoonlijk uur naar bed gingen) in een verhoogde calorie-inname en significante gewichtstoename.
  • Het meest voorkomende patroon blijkt gewichtsverlies tijdens het schooljaar en gewichtstoename tijdens de zomer, bij kinderen met overgewicht en obesitas, maar minder bij gezonde kinderen: Obese kinderen compenseren fysieke activiteit gedurende het schooljaar onvoldoende tijdens de zomermaanden.
  • Er is een verschil tussen kinderen in steden en platteland. Vooral plattelandskinderen komen meer in gewicht toe tijdens de winter. Men moet dus ook rekening houden met culturele verschillen.
  • Bovendien zou het waardevol zijn om enerzijds de calorie- en nutriënteninname tijdens het schooljaar in kaart te brengen (bijv. schoolmaaltijden, dranken en snacks uit automaten), anderzijds de inname in thuis- en gezinscontext tijdens de zomer
  • In het algemeen zien ouders meer door de vingers tijdens de zomer. Aan de andere kant profiteren kinderen die zomers buitenshuis verblijven (bijv. zomerkamp, ​​kinderopvang of grootouders) niet van de structuur die ze anders van thuis en op school meekrijgen. Routine blijkt de algemene teneur welke een positieve invloed op BMI.
  • Van kinderen uit gezinnen met lage inkomens wordt verwacht dat ze tijdens de zomer meer nutriëntenarme en calorierijke voeding tot zich nemen.

Ook zomerkampen blijken niet de ideale omgeving om kinderen van een evenwichtige voeding te voorzien. Een Amerikaans onderzoek uit 2013 onderzocht de kwaliteit en nutriëntenwaarde van maaltijden geserveerd tijdens zomerkampen.

De meeste kampen serveerden vaak rood en bewerkt vlees, zoute snacks en desserts op basis van graan. Er werden zelden groenten aangeboden. Voornamelijk met suiker gezoete dranken werden meegebracht naar kampen en 25% van de kampkinderen dronk weinig tot niets gedurende de dag.
De nutritionele kwaliteit van de voedingsmiddelen en dranken die in zomerkampen worden geserveerd, kan duidelijk worden verbeterd.

Referentie

  • Tom Baranowski, PhD, Teresia O'Connor, et al. School Year Versus Summer Differences in Child Weight Gain: A Narrative Review. Child Obes. 2014 Feb 1; 10(1): 18–24. doi:  10.1089/chi.2013.0116
  • Kenney EL, Lee RM, et al. What Do Children Eat in the Summer? A Direct Observation of Summer Day Camps That Serve Meals. J Acad Nutr Diet. 2017 Jul;117(7):1097-1103. doi: 10.1016/j.jand.2017.01.026.